SPSS ile Normallik Testi Nasıl Yapılır? Adım Adım Rehber

Tarih: 24 Mayıs 2024 | Yazar: Akademik Danışmanlık Ekibi

İstatistiksel analizlerin en kritik aşamalarından biri, verilerinizin dağılımını anlamaktır. Özellikle t-testi, ANOVA gibi parametrik testleri kullanmayı planlıyorsanız, verilerinizin "normal dağılım" gösterip göstermediğini kanıtlamanız gerekir. Normallik varsayımı karşılanmadığında, parametrik olmayan (non-parametrik) testlere yönelmek daha doğru sonuçlar verecektir.

Bu yazımızda, akademik çalışmalarda en sık kullanılan programlardan biri olan SPSS kullanarak normallik testinin nasıl yapılacağını ve sonuçların nasıl yorumlanacağını detaylıca inceleyeceğiz.

SPSS Veri Görünümü Ekranı — Şekil 1: Analiz öncesi SPSS veri görünümü.

Adım 1: Analiz Menüsüne Erişim

Verileriniz SPSS'e yüklendikten sonra, normallik testi için doğru menüye gitmemiz gerekiyor. Üst menü çubuğundan şu yolu izleyin:

Analyze > Descriptive Statistics > Explore...

SPSS Explore Menüsü Yolu — Şekil 2: Explore menüsüne erişim yolu.

Adım 2: Değişkenleri Seçme

Açılan "Explore" penceresinde, sol taraftaki listeden normal dağılımını test etmek istediğiniz sürekli değişkeni (örneğin, "Toplam_Puan") seçin ve ortadaki ok tuşunu kullanarak sağ taraftaki "Dependent List" kutusuna aktarın.

Eğer analizi gruplara göre ayrı ayrı yapmak istiyorsanız (örneğin, Cinsiyet bazında normallik testi), gruplayıcı değişkeninizi "Factor List" kutusuna ekleyebilirsiniz.

Adım 3: Normallik Testi Ayarları (Plots)

Değişkenleri yerleştirdikten sonra, sağ taraftaki butonlardan "Plots..." butonuna tıklayın. Açılan yeni pencerede şu ayarları yapın:

"Descriptive" bölümünde "Stem-and-leaf" seçeneğini kaldırabilirsiniz (isteğe bağlı).
En önemli adım: Orta kısımda bulunan "Normality plots with tests" kutucuğunu mutlaka işaretleyin.
İsterseniz görsel inceleme için "Histogram" kutucuğunu da işaretleyebilirsiniz.

"Continue" diyerek bu pencereyi kapatın ve ana Explore penceresinde "OK" butonuna tıklayarak analizi başlatın.

SPSS Plots Ayarları Penceresi — Şekil 3: "Normality plots with tests" seçeneğinin aktifleştirilmesi.

Adım 4: Çıktıların (Output) Yorumlanması

SPSS çıktı ekranında "Tests of Normality" başlıklı tabloyu bulun. Bu tablo size iki ana testin sonucunu verecektir:

Kolmogorov-Smirnov: Genellikle örneklem sayısı 50'den büyük olduğunda tercih edilir.
Shapiro-Wilk: Genellikle örneklem sayısı 50'den küçük olduğunda daha güçlü bir test olarak kabul edilir.

Kritik Değer: "Sig." (p değeri)

Her iki test için de bakmanız gereken sütun "Sig." (Significance / Anlamlılık / p değeri) sütunudur.

Yorumlama Kuralı:

Eğer Sig. (p) değeri > 0.05 ise: Verileriniz normal dağılım göstermektedir (H0 reddedilemez). Bu, parametrik testleri kullanabileceğiniz anlamına gelir.
Eğer Sig. (p) değeri < 0.05 ise: Verileriniz normal dağılımdan anlamlı derecede farklılaşmaktadır (H0 reddedilir). Bu durumda non-parametrik testleri düşünmelisiniz.

SPSS Normallik Testi Çıktı Tablosu — Şekil 4: Örnek bir "Tests of Normality" tablosu. Sig. değerlerine dikkat edin.

Sonuç

Normallik testi, doğru istatistiksel yöntemi seçmenin ilk ve en önemli adımıdır. Sadece p değerlerine bakmak yerine, Histogram ve Q-Q grafiklerini de görsel olarak incelemek daha sağlıklı bir karar vermenizi sağlar.

Eğer verilerinizin analizi, hangi testi kullanacağınız veya sonuçların akademik bir dille raporlanması konusunda desteğe ihtiyacınız varsa, uzman kadromuzla iletişime geçebilirsiniz.